Hluti af töfrum hálendisins felst í leiðinni þangað. Þar sem malbikið endar hefst ferðalag um söndugar auðnir, grýttar jökulöldur, fram hjá hamrabeltum og yfir jökulár í hálendisþögninni sem eru engu lík.
Á leið í Kerlingarfjöll
Það er sólríkur dagur í febrúar og við erum á leið í Kerlingarfjöll—Hellisheiðin skartar sínu fegursta, þakin snjóbreiðu sem sólin leikur um. Inn á milli brandara segir Stebbi, bílstjórinn okkar í dag, frá færð í ferðunum sem hann fór helgina áður, mikið um ís og krapa.
„Sex ferðir á helgi, og sirka fjórar helgar í mánuði, níu mánuðir... Þá eru þetta eitthvað rúmlega 200 ferðir sem ég er búin að keyra hérna fram og til baka.”
Stebbi er öku- og fjallaleiðsögumaður og hefur verið að keyra gesti og starfsfólk í Kerlingarfjöll á veturna frá því að starfsemi hálendismiðstöðvarinnar í Kerlingarfjöllum hófst. Kerlingarfjöll eru á miðhálendi Íslands og liggur leiðin um Kjalveg, sem er á veturna einungis færsérútbúnum fjallajeppum sem ekið er af fagfólki eins og Stebba. Kjölur er í 600-700 metra hæð yfir sjávarmáli og að miklu leyti berar melöldur, sandar og hraun. Þar er allra veðra von og geta aðstæður breyst hratt og mikilvægt að ökumenn séu vanir slíkum kringumstæðum.
„Ég byrjaði á þessu fjallabrölti ‘95 þegar ég byrjaði í björgunarsveit... sem varð svo til þess að ég fór að gæda '97 og var í einhver 20 ár í þessu í aukavinnu og er búinn að vera í þessu núna í fullu starfi í níu ár. Mér líður best á fjöllum, þegar ég er kominn út af þjóðveginum og út í náttúruna.” Stebbi segir okkur að fljótlega eftir að hann byrjaði í björgunarsveit á sínum tíma hafi hann farið að keyra fyrir sveitina og í kjölfarið keypt sér sinn eigin breytta jeppa.
„Maður lærir af þeim sem maður ferðast með, en maður lærir mest af því þegar maður gerir einhverja gloríu.”
Kjalvegur
Eftir að við keyrum framhjá stórum lokunarpósti við Gullfoss breytist umhverfið, við erum komin út af þjóðveginum og inn á Kjalveg. Við erum stödd á slóðum þjóðsagna og ævintýra sem teygja sig allt aftur til landnámsaldar, Kjalvegur var fjölfarinn fyrr á tíð, enda gengur hann þvertyfir landið og tengir Norður- og Suðurland. Hér er Stebbi á heimavelli, hann veifar þeim örfáu bílstjórum sem við mætum og bendir okkur á ummerki um það að bílar í fyrri ferðum hafi sokkið í gegnum klaka eða fests í krapa.
„Mér finnst rosalega gaman þegar ég er farinn að keyra annað en á þjóðvegi... því meira röff, því meira gaman, að það reyni á mann að takast á við aðstæðurnar. Að keyra hérna inni á Kili á veturna, það er krefjandi. Það geta orðið mjög slæm veður, og við erum að keyra frá svona 450 metrum og upp í 700 metra yfir sjávarmáli, þannig að það vill verða miklu meiri vetur hérna heldur en niðri á láglendinu.”
Stuttu eftir að við förum yfir Sandá segir Stebbi okkur að nú séum við að fara út af hinum svokallaða uppbyggða vegi og inn á meiri hálendisslóða.
„Þannig að áður en ég fer inn á hann þarf ég að stoppa, setja í lága drifið, og hleypa aðeins meira úr. Hérna fara að koma aðeins erfiðari aðstæður til að keyra, meira krefjandi og meira fjör.”
Stebbi útskýrir fyrir okkur að með því að hleypa úr dekkjunum geti hann flotið ofan á snjónum, frekar en að keyra í gegnum hann. Til þess að keyra inn í Kerlingarfjöll að vetri til þarf að vera á fullbreyttum bílum, einfaldlega til að komast á leiðarenda. Bíllinn sem Stebbi keyrir oftast er á 49” dekkjum með driflæsingum, úrhleypibúnaði og háu og lágu drifi.
Stebbi hleypir úr dekkjunum á ferð og við fylgjumst með þrýstingnum lækka á litlum mæli og heyrum hvininn í úrhleypibúnaðnum. Stuttu síðar keyrum við upp á Bláfellsháls og umhverfið hverfur allt í einu—við keyrum inn í mjólkurglas. Skyggnið er mjög erfitt og Stebbi fylgir blárrilínu á gps tækinu sínu að mestu, en víkur út af leið í nokkur skipti til að forðast svæði þar sem akstursskilyrði eru sérstaklega slæm og mikill krapi. Hann segist gera það eftir minni, út frá athugunum sínum í fyrri ferðum og virðist þekkja hverja brekku og beygju.
Ferðalangar fyrri alda
Það er óhjákvæmilegt að hugsa til þeirra sem ferðuðust þessa leið fyrr á öldum og þjóðsögur um reimleika, Fjalla-Eyvind og Höllu og Reynisstaðarbræður koma til hugar. Maður á auðveldara með að skilja óttann sem svæðið vakti á árum áður, þegar ómögulegt er að segja til um það hvort skuggi í þokunni fram undan sé grjóthnullungur, annar ferðalangur, útilegumaður eða jafnvel draugur.
Við höfum keyrt í gegnum ýmiss konar veður, og við erum ekki einu sinni hálfnuð. Við höfum séð heiðríkju og sólskin, skafrenning, þoku, fannkyngi og blindbyl. Þegar við komum svo niður af Bláfellshálsinum fer að glitta í bláan himininn og við sjáum móta fyrir umhverfinu á ný.
Við mætum tveimur risajeppum og Stebbi skrúfar niður rúðuna og spjallar aðeins við bílstjórana um færð og veður.
„Þegar við erum komin hérna inneftir, þá eru allir í sama liði, það hjálpast allir að.”
Út um gluggana sést snjórinn spýtast undan bílnum og svo auðnin sem breiðir úr sér til allra átta.
Á milli tveggja jökla
„Þessi leið sem við keyrum, hún er ofboðslega falleg þegar maður fær gott skyggni... Á góðum degi á maður að sjá bæði Langjökul, sem er næst stærsti jökull Íslands, og svo Höfsjökul, sem er sá þriðji stærsti, og fullt af fallegum fjöllum. En leiðin er að sama skapi mjög heillandiþegar það er ekkert skyggni.”
Í kringum okkur sjáum við ummerki um jökulinn sem eitt sinn lá yfir svæðinu, jarðvegurinn hefur mótast af landsigi og víða má sjá leirbornar jökulurðir sem skriðjöklar hafa skilið eftir sig og stóra grjóthnullunga á stangli sem jöklarnir hafa borið með sér um langan veg. Svo komumvið auga á lítið hús, það fyrsta í langan tíma.
„Þarna eru Árbúðir, það er þar sem vegurinn endar og vesenið byrjar. En reglan í þessum bransa er að þú sleppir ekki góðu brasi.”
Það heyrist á Stebba að hann hafi gaman af veseninu sem fylgir fjallaferðum.
„Fyrsta alvöru ferðin mín í Kerlingarfjöll var vetrarferð. Það var pínu epísk ferð, tók rosa langan tíma og það var kolvitlaust veður og svartamyrkur og fullt af festum og bara... Það var geggjað, ógeðslega mikið vesen og ógeðslega gaman.”
Hann segir það gera gæfu muninn að vera vel búinn, það sé öruggara og svo fái maður miklu meira út úr ferðinni ef manni líður vel. Það þurfi allir að vera í gönguskóm og ullarsokkum, með húfu og vettlinga og í úlpu, ferðin geti tekið langan tíma og búast megi við öllum veðrum.
Á áfangastað
Eftir langt ferðalag er farþegana farið að lengja eftir því að koma á áfangastað, og það er því gleðilegt þegar við komum auga á skilti með áletruninni Kerlingarfjöll sem vísar okkur á afleggjarann sem liggur að fjallgarðinum. Kerlingarfjallavegurinn tekur vel á móti okkur og fljótlegablasir Gýgjarfoss við í öllu sínu veldi; ískalt jökulvatnið flæðir af krafti yfir bláan ís.
Svo kemur að því að við sjáum grilla í fallega byggingu handan við hæð. Við förum niður snarbratta ísilagða brekku og yfir Ásgarðsá, sem við höfðum heyrt Stebba leiðbeina öðrum bílstjórum yfir í gegnum talstöð fyrr á leiðinni og virðist ansi varasöm. Vegurinn hlykkjast upp hrygg ogofan í dal og byggingin byrtist okkur að fullu, við erum komin á leiðarenda, að Kerlingarfjöllum Highland Base. Þó ferðin hafi verið ánægjulegt ævintýri er gott að koma inn í hlýjuna þar sem yfirgnæfandi vöffluilmur tekur á móti okkur. Stebbi brasar aðeins við bílinn og kemur svo inn, heilsar starfsfólkinu, fær sér kaffibolla og kemur sér fyrir í gluggasæti í setustofunni, þar sem útsýni er yfir Ásgarðsá og hamarinn gegnt hótelbyggingunni.
„Þessi gluggi sem ég sit í hérna, mér finnst hann æðislegur. Ég er búinn að eiga ansi margar kvöldstundir í þessum glugga með bók. Það finnst mér rosalega góð leið til að slökkva á mér og njóta.”
Fram undan er notaleg dvöl í setustofunni, vindurinn hvín og það snjóar úti, en inni er hlýtt og notalegt, eldur í arni og nóg að lesa.
Morguninn eftir þarf Stebbi að ferja ferðalanga aftur til Reykjavíkur og á heimleiðinni sjáum við að snjórinn sem við keyrðum í gegnum í gær hefur bráðnað. Mér líður eins og við keyrum eftir öðrum vegi, í gegnum annað landslag. Hver einasta ferð í Kerlingarfjöll virðist farin um nýttumhverfi, enda er hálendið óútreiknanlegt og við vitum aldrei hvað næsta ævintýri ber í skauti sér.
